Breiðdalssetur ses - Gamla Kaupfélagið - Sæberg 1 - 760 Breiðdalsvík - Kt. 620311-1110 - Sími: 470 5565 - info(hjá)breiddalssetur.is
Opið eftir samkomulagi, endilega hafið samband!

einarssonPrófessor Dr. Stefán Einarsson fæddist á Höskuldsstöðum í Breiðdal Suður - Múlasýslu 9. júní 1897. Foreldrar hans voru hjónin Einar Gunnlaugsson, bóndi og póstafgreiðslumaður, og Margrét Jónsdóttir. Að Höskuldsstöðum, þar sem Tóin gnæfir yfir há og tignarleg og fjallið á móti hinum megin við ána sem málverk gert úr marglitu líparítgrjóti, ólst Stefán upp.


Dr. Stefán gekk fyrst í Gagnfræðaskólann á Akureyri, en varð síðan stúdent frá Menntaskólanum í Reykjavík 1917. Að loknu stúdentsprófi fór Stefán í Háskóla Íslands og lauk meistaraprófi í íslenskum fræðum 1923-24. Stefán var veturinn 1924-25 í Helsinki og lagði stund á hljóðfræði. Um tíma árið 1925 var Stefán einnig við Cambridge í Englandi, en doktorsprófi lauk hann í Ósló árið 1927 og var doktorsritgerð hans um hljóðfræði í íslensku. (Stefán Einarsson, Beiträge zur Phonetik der isländischen Sprache. Oslo 1927.)

Sama ár og Stefán lauk námi fékk hann prófessorstöðu við John Hopkins háskólann í Baltimore. Þar starfaði Stefán síðan alla sína starfsævi, eða þar til að hann lét af störfum fyrir aldurs sakir árið 1962. Stefán starfaði aðallega við enskudeild skólans og þá sem kennari í norrænni og enskri (einkum fornenskri) málfræði. Sama ár og Stefán lét af störfum fluttist hann til Íslands og bjó í Reykjavík þar til að hann lést 9. apríl 1972.

Dr. Stefán Einarsson var tvíkvæntur. Fyrri kona hans var Margarete Schwarzenburg frá Eistlandi, en hún var sagnfræðingur að mennt. Þeim varð ekki barna auðið, en Margarete lést árið 1953 og kaus hún dufteski sínu dvalarstað í heimilisgrafreitnum á æskuheimili Stefáns, Höskuldsstöðum. Segir það meira en nokkur orð um hug hennar til Stefáns og uppruna hans.

Síðari kona Stefáns var Ingibjörg Einarsdóttir frá Njarðvíkum, sem átti síðan eftir að reynast Stefáni sérstaklega vel eftir að hann missti heilsuna síðustu árin.

Stefán var um árabil ræðismaður Íslands í Baltimore og varðveitt eru skipunarbréf hans, undirrituð m.a. af F. D. Roosevelt og H. S. Truman, Sveini Björnssyni og Ólafi Thors. Stefán naut mikillar virðingar meðal fræðimanna og má nefna að hann var að Vilhjálmi Stefánssyni einum undanskildum fystur Íslendinga til þess að vera kjörinn í eitt virðulegasta fræða- og vísindafélag Bandaríkjamanna, The American Philosophical Society.

Þessum helstu þáttum úr ævi dr. Stefáns er viðeigandi að ljúka með orðum Vilhjálms Þ. Gíslasonar er hann skrifaði í minningargrein um dr. Stefán:

"Dr. Stefán Einarsson var tvennt um ævina, og hvorttveggja af lífi og sál og með heiðri og sóma. Hann var austfirskur sveitamaður og amerískur prófessor. Hann vann rannsóknir sínar og stundaði háskólakennslu sína vandlega á amerískan nýtísku máta, en í honum var einnig mikið af safnara og grúskara á gamla og góða austfirska vísu."

SE Poster syning 2011 preview

Dagskrá málþings ásamt erindindin

13:00 Málþing sett   Fundarstjórnandi – Páll Baldursson texti hér

CV um fyrirlesarana hér

Yfirlit um erindin hér

Páll Baldursson

Fjallað verður um uppruna og rætur Stefáns í Breiðdal.  Tengsl hans við byggðarlagið sitt, og þá staðreynd að þrátt fyrir að vera alfluttur úr Breiðdal ungur maður, þá var hugurinn og verk mjög oft á heimaslóðum.  Farið verður yfir með hvaða hætti Stefán ræktaði þessi tengsl og þá ekki síst í ljósi þess að um áratugaskeið skildi heilt heimshaf á milli.

Vésteinn Ólason

Bókmenntarannsóknir Stefáns Einarssonar

Þótt sérmenntun Stefáns Einarssonar væri á sviði málvísinda skrifaði hann mikið um bókmenntir, þ.á. m um samtímahöfunda sem fátt hafði verið skrifað um áður, en einnig um bókmenntir frá fyrri öldum, og í bókmennasögu sinni, sem birtist bæði á ensku og íslensku, gefur hann yfirlit yfir íslenskar bókmenntir frá upphafi fram yfir miðja tuttugustu öld. Í erindinu verður gerð grein fyrir viðfangsefnum Stefáns og aðferðum.

14:30-15:30 Hlé

Hótel Bláfell selur gestum málþingsins kaffi og kökur á 1.500 kr & Steinasafnið í Breiðdal opið

15:30 Seinni hluti

Svavar Sigmundsson

Málfræðistörf Stefáns Einarssonar og örnefnasöfnun hans á Austurlandi

Stefán var frumkvöðull hér á landi að rannsóknum á íslenskri hljóðfræði og skrifaði um mismunandi framburð eftir landshlutum. Þá skrifaði hann einnig um kerfisbundnar hljóðbreytingar í íslensku. Hann safnaði örnefnum í mörgum hreppum á Austurlandi fyrstur manna og skrifaði greinar um ýmis þeirra.

Smári Ólason

Kynning á þjóðlagasöfnun Stefáns Einarssonar

Stefán var sá fyrsti til að taka upp þjóðfræðilegt efni á segulband hér á landi. Upptökurnar hans voru annars vegar gerðar í septembermánuði árið 1954 í skrifstofu kaupfélagsstjórans  í Gamla Kaupfélaginu sem nú hýsir Breiðdalssetur og hins vegar árið 1957 í Suðursveit. Spiluð verða hljóðdæmi frá þessum upptökum.

17:00 Opnun sýningar til heiðurs Dr. Stefáni Einarssyni

Að loknu málþinginu verða munir afhentir setrinu og sýning um Stefán Einarsson opnuð formlega.

 Styrktaraðilar eru eftirfarandi:

 

Stefán var sá fyrsti til að taka upp þjóðfræðilegt efni á segulband hér á landi. Upptökurnar hans voru annars vegar gerðar í september árið 1954 í skrifstofu kaufélagsstjórans í Gamla Kaupfélaginu sem nú hýsir Breiðdalssetur og hins vegar árið 1957 í Suðursveit.

Eftirfarandi upptökur eru til í Breiðdalssetri sem afrit frá Árnastofnun Háskóla Íslands

Anna Jónsdottir, f.1893 og Gísli Björnsson, f.1876                                                
Kristin Helga Þórarinsdóttir f. 1867                                                         
Gísli Stefánsson Brekkuborg, f. 1887                                                      
Sigurjón Jonsson, Snæhvammi, f. 1896
Lára Inga Lárusdóttir, f. 1924 á Gilsá                                                 
Elísabet Stefánsdóttir, f. 1888 í Jórvík
Hannes M. Þórðarson,  f. 1902 í Jórvík
Guðný Jónasdóttir & Jón Björgólfsson á Þorvaldsstöðum                                                            
Stefán Guðmundsson frá Felli, f. 1898                                                 
 Þorbjörg R. Pálsdóttir frá Gislá, f. 1885                                              

Hljodupptokur Innihald Diskar1 3